دهکده گل سرخ کاشان( روستای زیبای دره)

دهکده گل سرخ کاشان

گـــــــــــــــــلاب
نویسنده : بهرام خسروی - ساعت ٢:۱٧ ‎ب.ظ روز چهارشنبه ٢٠ امرداد ۱۳۸٩

مقدمه

سرزمین پهناور ایران گنجینه‌ای سرشار ار منابع گوناگون می‌باشد. توجه به گل و گلاب بعنوان نمونه‌ای از این منابع از جنبه‌های مختلف در تاریخ مدنظر بوده است. در حال حاضر بطور مسلم پرورش انواع گل‌های تزیینی و گل‌های معطر ضمن برآوردن نیازهای روزافزون داخلی از جنبه اشتغال‌زایی و رونق بخشیدن به صادرات و افزایش درآمد ناخالص ملی نقش بسزایی ایفا می‌نماید. پرورش گل محمدی براساس اصول فنی به زراعی و روش‌های نوین کشاورزی توسط پرورش‌دهندگان ، اتخاذ سیاست‌های سنجیده صادراتی از سوی دولت ، رعایت اصول موازین استاندارد ملی و بین‌المللی در فرآوری از سوی تولیدکنندگان گلاب و ارتقای سطح کیفی آن باعث رونق روزافزون این محصول می‌گردد. امروزه تجارت اسانس‌های گیاهی از مرحله کشت گیاهان اسانس‌دار تا مرحله فروش و بازاریابی فرآورده‌های حاصل از آن ، از یک ساختار کلی و مشخص با عنوان صنعت اسانس تبعیت می‌کند و بسیاری از کشورهای قدرتمند نظیر فرانسه ، آمریکا ، بلغارستان ، برزیل ، روسیه و غیره آن را در برنامه‌های اقتصادی خود قرار داده‌اند.



 

zuq1yhhpvelobpqr9nqu.jpg

جایگاه گلاب در ایران

کشور ایران با سابقه کهن از دیرباز تاکنون مهد پرورش گل محمدی و تولید گلاب و فرآورده‌های گیاهی و داروهای گیاهی در جهان می‌باشد بطوریکه از مراکز مهم پزشکی بوده و کتب دانشمندان ایرانی مانند ابوعلی‌سینا و رازی که حتی تا عصر حاضر نیز جزو منابع معتبر قابل استفاده در دانشگاه‌ها بشمار آمده است، دلیل واضح و مستند بر این مقوله می‌باشد. کشت گل محمدی و تولید گلاب ، از محصولات سنتی و صنعتی کشور ما ایران بشمار می‌آید و از نظر اشتغال‌زایی و بعنوان کالای صادراتی حایز اهمیت می‌باشد. گلاب ایران بواسطه وجود رایحه معطر آن که ناشی از شرایط اقلیمی کشت و پرورش گل محمدی می‌باشد، شهرت جهانی داشته بطوری که کشور ما در صنعت گلاب‌گیری در جهان مزیت نسبی دارد. از افتخارات این کشور همین بس که هر ساله کعبه آمال میلیون‌ها مسلمان عاشق با گلاب ایران شستشو داده می‌شود و سایر اماکن معتبر که نیز در سرتاسر بلاد اسلامی نظیر مساجد و حرم‌ها با گلاب عطرآگین می شوند. در این میان خطه کاشان دارای مستعدترین آب و هوا و خاک برای تولید و پرورش گل سرخ محمدی است.

استخراج مواد معطر گل

از تقطیر گل‌های تازه گل محمدی با روش‌های مختلف ، مواد معطر آن استخراج می‌شود این روش‌ها در کشورهای مختلف تولید کننده مانند ایران بلغارستان ، ترکیه ، آرژانتین ، اسپانیا ، پرتغال ، سوئیس کاملا باهم تفاوت دارند. در ایران مناطقی مانند قمصر و توابع دیگر کاشان سابقه دیرینه در امر تولید گلاب و اسانس از گل محمدی دارند.

روشهای استخراج اسانس گل سرخ محمدی

استخراج اسانس گل سرخ از سه روش امکان‌پذیر است:
استخراج از طریق تقطیر با آب شامل تعلیق گل‌ها در آب و جوشاندن آن‌ها و سپس خنک‌کردن بخارات و جمع آوری آنها می‌باشد. در این روش مقدار مشخصی از گل سرخ محمدی را براساس گنجایش مخازن با مقداری آب که حدود 3 تا 4 برابر وزن گل می‌باشد تقطیر می‌‌کنند. کاربرد دما در عمل تقطیر باید خیلی آهسته و ملایم باشد. بعبارتی افزایش ناگهانی دما ، بعضی از اجزای معطر سبک‌تر را با هوای باقی‌مانده در دستگاه تقطیر خارج خواهد کرد. براساس گزارشاتی که ارایه گردیده است تا زمانی که در دستگاه تقطیر یک لیتر گلاب از هر کیلو گل سرخ محمدی جمع ‌آوری گردد عمل تقطیر ، گلاب و اسانس اول می‌باشد. بار اسانس که از تقطیر اول بدست می‌آید کم است زیرا مقدار زیادی از اسانس گل سرخ محمدی در گلاب محلول بوده و برای جدا کردن این اسانس ، محلول گلاب حاصله باید تقطیر شود. لازم به ذکر است که در ایران و هندوستان از روش تقطیر با آب برای تهیه اسانس گل سرخ محمدی استفاده می‌گردد. البته در برخی مناطق ایران ایران روش تقطیر با بخار و آب با هم بکار گرفته می‌شود. در دو روش ذکر شده بدلیل وجود ترکیبات ناپایدار که در دمای بالا ، آسیب دیده یا بطور کلی از بین می‌روند، بازده عمل چندان مطلوب نمی‌باشد. بنابراین روش دیگری نیز برای جداسازی ترکیبات معطر از گل بکار می‌رود که استخراج با حلال نامیده می‌شود. در این روش میزان فنیل الکل که ماه موثر اسانس می‌باشد 10 برابر بیش از محصول حاصل از تقطیر با بخار است.

c9h50e3v2f1yyri53pfd.jpg

 

تولید گلاب از گل محمدی

گلاب به حاصل تقطیر گل‌های سرخ محمدی و از خانواده Rosaceae تازه چیده شده و مخلوط آن با آب تحت روشهای مختلف با شرایط خاص که اسانس اضافی آن از محلول آبکی جدا شده است، اطلاق می‌گردد. گلاب در ایران به دو روش سنتی و صنعتی تولید می‌گردد.

تولید سنتی گلاب

تولید گلاب به روش سنتی از قدیم‌الایام در ایران مرسوم بوده است. گلاب اولین بار توسط ابوعلی‌سینا استخراج و گوهر گل سرخ یا جوهر گل سرخ نام گرفته است. در تولید سنتی گلاب مقادیر مشخصی از گل محمدی و آب را که به ازای هر کیلوگرم گل یک لیتر می‌باشد در یک دیگ مسی محصول می‌ریزند و سپس درپوش روی دیگر را قرار داده و با تعبیه نمودن واشر لاستیکی مابین دیگ و درپوش دیگ که باعث جلوگیری از نشست بخارات می‌باشد، محکم می‌بندند. روی در دیگ سوراخی وجود دارد که به لوله‌های استیل یا آلومینیومی متصل و سر دیگر لوله به ظرف مسی که پاچ می‌نامند منتهی می‌شود و بخارات حاصل از تقطیر پس از عبور از این لوله در پاچ مسی که در داخل آن آب و یا آب سرد قرار دارد به تدریج سرد شده و گلاب حاصل می‌شود مدت زمان گلاب‌گیری در روش سنتی معمولا 5 تا 7 ساعت می‌باشد و از یک کیلوگرم گل محمدی 1.5 کیلوگرم گلاب بدست می‌آید که 500 گرم اولیه بسیار خوشبو و غلیظ‌تر است.

sr1ux004v01yh0tzjkdd.jpg

تولید صنعتی گلاب

در تولید گلاب بروش صنعتی از ماشین آلات پیشرفته که قطعات آن از استیل زنگ‌نزن می‌باشد، استفاده می‌شود. ابتدا گل محمدی و آب در دیگ‌های استیل قرار گرفته و با حرارت‌دادن غیر مستقیم که معمولا بخار آب می‌باشد، از لابلای مخلوط گل و آب عبور داده می‌شود. مراحل تقطیر انجام و بخارات حاصله در مبردها که دارای لوله آب با جریان آب سرد می‌باشند، خنک و به مایع تبدیل می‌گردند و سپس به مخازن استیل گلاب منتقل می‌شوند. از این مرحله عملیات پاستوریزاسیون و صاف نمودن گلاب شروع می‌گردد و پس از گرم نمودن گلاب تا 80 درجه سلسیوس ، از فیلترهای مخصوص کاغذی یا پلاستیکی بسیار ریز عبور داده شده و سپس در منبع پرکردن بطری‌ها قرار می‌گیرد. گلاب همچنان که داغ می‌باشد به داخل بطری‌های شیشه‌ای یا پلی‌اتیلن که قبلا با آب داغ شسته شده و میکروب‌زدایی گردیده هدایت و پس از دربندی با درب آلومینیومی یا پلاستیکی غیر قابل نفوذ ، بر روی بطری‌ها برچسب‌گذاری می‌شود و در داخل کارتن قرار می‌گیرند. در روش صنعتی با توجه به رعایت موازین مختلف در حین تولید و بسته‌بندی، گلاب حاصله از نظر ویژگی‌های فیزیک و شیمیایی و میکروبی مطابق استاندارد خواهد بود. عطر گل محمدی بصورت لایه زرد رنگ و چرب مانند ، سبک ، ، غیر محلول و نیمه جامد با توده کریستالی در حین تقطیر بر روی سطح گلاب قرار می‌گیرد.

h7l6isq8ittmca406kq9.jpg

 

ویژگی فیزیکی و شیمیایی گلاب

  • گلاب باید از آب کاملا بهداشتی تولید گردد.
  • گلاب باید کاملا زلال ، بیرنگ ، بدون سرد و رسوب و فاقد ذرات خارجی باشد.
  • دارای بوی مطبوع گل سرخ(نه عطر مشهدی!!!) ، مزه مایل به تلخی ، فاقد بوی پختگی و ترشیدگی و دارای طعمی مطبوع و مختصری مایل به تلخی باشد.
  • میزان اسانس گلاب حداقل 12 میلی گرم در 100 سانتی‌متر مکعب باشد.
  • عدم استفاده از اسانس‌های تقلبی و سنتزی در تولید گلاب.
  • مطابق بودن گلاب با فاکتورهای PH ، وزن مخصوص ، عدد اسیدی ، عدد استر ، عدد اکسیداسیون و الکل اتیلیک طبق استاندارد ملی ایران.
  • از بطری‌های شیشه‌ای شفاف نو ، استریل شده و بدون حباب هوا و یا ظروف پلاستیکی پلی اتیلن که جهت مصرف مواد غذایی مناسب باشد استفاده شود.
  • از درب غیرنفوذ آلومینیومی و یکبار مصرف استفاده شود.
  • دارای برچسب مناسب حاوی درج اطلاعات شامل: نام کالا ، میزان اسانس ، تاریخ تولید و انقضا ، حجم بطری ، سری ساخت ، نام و نشانی تولید کننده باشد.
  • از کارتن‌های مناسب و مقاوم جهت بسته‌بندی استفاده شود و نوع بسته‌بندی و شکیل باشد.

ویژگی‌های میکروبیولوژی گلاب

گلاب باید قبل از بسته‌بندی و عرضه به بازار کاملا پاستوریزه و میکروب‌زدایی شود و آزمون هفت فاکتور میکروبی زیر جهت مطمئن بودن و هماهنگی با استانداردهای ملی برای آن انجام می‌شود.

  • شمارش کلی باکتری‌های هوازی فروفیل
  • باکتری‌های کلیفرم
  • استرپتوکک‌های گروه D لانسفید
  • پزودومونای آئروژینوزا
  • کلستریدیوم‌های احیا کننده سولفیت
  • کپک‌ها
  • مخمر‌ها

مصارف گلاب

گلاب با طبیعت گرم در صنایع غذایی و در تهیه شربت‌ها ، خوشبو نمودن شیرینی‌جات و در صنایع دارویی و آرایشی در خوشبو نمودن تعدادی از داروها و پمادها بکار می‌رود. در طب سنتی از گلاب جهت دفع دل‌درد شدید و از مخلوط گلاب و نبات برای تقویت اعصاب معده و رفع درد معده ، خونریزی و از مخلوط گلاب و سرکه جهت شتسوی دهان استفاده می‌شود. بوییدن و مالیدن گلاب به بدن باعث معطر شدن و ایجاد نشاط و تقویت اعصاب ، قلب ، حواس و رفع سردرد می‌گردد.

نتیجه‌گیری

با توجه به شهرت جهانی گلاب ایران باید کوشش فراگیر و تلاش مضاعف در جهت ارتقای روزافزون کیفیت این فرآورده و رقابت کیفی این محصول در بازارهای داخلی و خارجی گردد تا صنعت گلاب ایران جایگاه و اصالت خود را از دست ندهد. صنعت گلاب‌گیری علاوه بر اشتغال‌زایی و ایجاد درآمد حاصل از فروش گلاب می‌تواند بعنوان یکی از جاذبه‌های سیاحتی و توریستی جهت بازدید از کارگاهها و کارخانجات تولید گلاب و همچنین مناظر زیبا و دلپذیر و معطر گلستان‌هاب گل محمدی در کشور ما باشد و این امر باعث ایجاد و توسعه صنعت گردشگری و خدمات توریستی شده و از نظر درآمد ملی حایز اهمیت می‌باشد.

 

متفکر متاسفانه گلاب و عرقیات گیاهی این روزها دستخوش تغییرات اساسی شده و شرکتهای صنعتی تولید کننده این محصولات به علت به دست آوردن سود بیشتر به تولید محصولات تقلبی رو آورده و به جای استفاده از گلاب مرغوب و اصل از اسانس های شیمیایی ساخت کشور چین استفاده  می کنند!!! 

  پس بهترین راه ,استفاده از گلاب و عرقیات سنتی  است که در روستاها تولید می شود. چون محصولات سنتی هنوز دچار چنین انقلابی  نشده اند!

 

 

البته ناگفته نماند گلاب و عرقیات سنتی هم کم و بیش دچار تغییراتی شده و بعضی از آنها از اسانس استفاده میکنند!!!

تشخیص گلاب تقلبی از گلاب طبیعی در ادامه مطلب... 


بهترین روش  علمی جهت تشخیص گلاب طبیعی از تقلبی!

- شناسایی پیک های گلاب به روش اسپکتروفتومتری:

1- هدف: شناسایی پیک های UV گلاب به روش Scan اسپکتروفتومتری.

2- دامنه عملکرد : این روش برای عرقیات گیاهی در ناحیه  UV پیک های قابل شناسایی داشته باشند کاربرد دارد.

3-  افراد مسئول : کارشناس آزمایشگاه.

4-  مواد و تجهیزات : 

- مواد شیمیایی و معرفها. آب مقطر.

- دستگاه اسپکتروفتومتر UV .

- لوازم شیشه ای و غیره ...

5 - ایمنی و توصیه :

- ایمنی : برای جلو گیری از آسیب جدی دستگاه ناشی از نوسانات جریان برق به دستگاه 

, UPS و یا تثبیت کننده جریان برق وصل نمایید.

  از سپردن دستگاه به افراد مبتدی و نا آشنا به اصول اسپکتروفتومتری جدا" خودداری نمایید.

 توصیه : 

- برای انجام این آزمون شخص آزمایشگر باید از نمونه ای که عاری از مواد خارجی و ذره باشد , استفاده نماید.

- برای انجام این آزمون شخص آزمایشگر باید در هنگام کار با کووت دستگاه , تمیزی لازم را مد نظر داشته باشد.

 6 - اصطلاحات و تعاریف : 

- ترکیباتی که دارای انتقالات الکترونی از حالت پایه به حالت برانگیخته داشته باشند در آن صورت برای بازگشت به حالت اولیه مقدار انرژی جذب شده را به صورت نور و یا گرما از دست می دهد . این مقدار انرژی در دستگاه اسپکتروفتومتر به صورت پیکی مناسب با انرژی جذب شده یعنی طول موج رابطه دارد.

- هرچه غلظت ماده بیشتر باشد میزان انرژی جذب شده بیشتر بوده و در نتیجه پیک جذب بلندتری خواهیم داشت.

- بعضی از ترکیبات اسانس گلاب دارای ترین الکلی بوده که برای تشخیص پیک ها میتوان به روش اسپکتروفتومتری آنها را شناسایی کرد.

 - در گلاب یک پیک 260-257 نانومتر باید دیده شود که گلاب های طبیعی این نوع پیک را از خود نشان می دهند و در غیر این صورت نمونه گلاب تقلبی می باشد.

 7 - روش کار با دستگاه اسپکتروفتومتر :

- مقدمه : 

اسانس گلاب دارای ترین های الکلی و غیر اشباع می باشد که در UV پیک هایی از خود نشان می دهد. از جمله پیک قوی و مشخص در ناحیه 260-257 نانومتر که مربوط به 2-فنیل اتانول و بعضی مواقع که یک پیک ضعیف در ناحیه 282-278 نانومتر که وجود آنها دال بر گلاب طبیعی می باشد. تاکید شود که در نمونه گلاب طبیعی باید پیک 260-257 نانومتر وجود داشته باشد.

* تهیه محلول ها :

- نمونه گلاب را به طور مستقیم استفاده نمایید.

- آب مقطر برای بلانک استفاده نمایید.

 * مراحل انجام آزمایش :

 - دستگاه را به وسیله کلیدی که در پشت آن نصب شده روشن کنید.

 - در این حالت دستگاه به صورت اتوماتیک , عملیاتی را انجام داده و تا نمایش برنامه اصلی لطفا صبر نمایید.

 - زمان 5 دقیقه برای گرم شدن دستگاه اجرا نمایید.

 - روی صفحه مانیتور منوی برنامه نمایش داده و برنامه های مربوط به اسکن را در مراحل بعدی اجرا نمایید.

 - بعد از پر کردن کووت دستگاه از آب مقطر و تمیز بودن کووت و گذاشتن آن در جای مخصوص دستگاه, مرحله بعد را اجرا نمایید.

 - در این حالت برنامه SCAN روی صفحه را انتخاب و اجرا نمایید.

 -با استفاده از کلید نشانه (بالا -پایین) گزینه: Base line Menu را انتخاب و اجرا نمایید.

 - با کلید نشانه(بالا- پایین) گزینه: Store Baseline را انتخاب و اجرا نمایید.

 - طول موج اولیه را 200 نانومتر انتخاب و وارد نمایید.

 - طول موج ثانویه را 300 نانومتر انتخاب و وارد نمایید.

 - سرعت اسکن برنامه را 600 نانومتر بر دقیقه انتخاب و وارد نمایید.

 - کلید Run را انتخاب و اجرا نمایید.

 - این حالت برنامه به طور اتوماتیک عملیات اسکن را اجرا نموده و تا پایان این مرحله صبر نمایید.

 - بعد از این مرحله کووت را برداشته , خشک و تمیز نموده و سپس از نمونه گلاب پر کرده و بعد از گذاشتن آن در جای خود مراحل زیر را اجرا نمایید:

 1. با کلید نشانه به سمت پایین آمده , جائیکه Data Interval رسید , عدد 10 را انتخاب و وارد نمایید.

 2. با کلید نشانه مینیمم(Min) جذب را انتخاب و برابر با صفر وارد نمایید.

 3. با کلید نشانه ماکزیمم (Max) جذب را انتخاب و برابر با 1 وارد نمایید.

 4. حال کلید Run را انتخاب و اجرا نمایید.

 5. برنامه عملیات را به طور اتوماتیک اسکن نموده  و تا شما تا پایان این مرحله صبر نمایید.

 6. در این حالت دستگاه اعداد طول موج و متناسب با آن ,جذب پیک را نشان داده که باید آنها را یادداشت نمایید.

 7. گلاب طبیعی دارای پیک قوی در طول موج 260-257 نانومتر و با مقدار جذب مشخص را نشان              میدهد که آنها را در گزارش نهایی وارد نمایید.

 8. جهت انجام نمونه بعدی , کلید Run را مجدد فشار داده و برنامه را به مرحله اول انتقال نمایید.

 9. در این حالت کووت را مانند قبل , منتهای مراتب از نمونه جدید انتخاب و اجرا نمایید.

 10. در پایان, برنامه را از حالت Scan خارج نموده که با انتخاب کلید Scan آنرا اجرا نمایید.

 11. کووت را خارج نموده و با آب مقطر شستشو داده و دستگاه را برای مرحله بعد صفر نمایید.

 12. در این حالت کلید GO TO را روی صفحه کلید انتخاب و عدد 400 را وارد نمایید.

 13. کلید Enter را بزنید تا به طول موج 100 نانومتر رفته , یعنی حالت اولیه دستگاه , و تا پایان این مرحله صبر نمایید.

14. کلید پشت دستگاه را زده و آنرا خاموش کنید.

 

 

چند نمونه دستگاه اسپکتروفتومتر

 

نویسنده: مدیر وبلاگ: بهرام خسروی


صفحه نخست وبلاگ


comment نظرات شما ()